DESTRUCTIEVE VORMEN VAN SYMBIOSE

‘De destructieve symbiose kan men naar mijn mening terugbrengen tot de volgende twee formuleringen:

  • “Je moet zo zijn zoals ik jou nodig heb.” Met als gevolg dominantie, overheersing, onderdrukking, sadisme, vernietiging of misschien zelfs het doden van andere personen.
  • “Ik ben zo zoals jij mij nodig hebt.” Met als gevolg overmatige aanpassing, zelfopgave, onderwerping, depressie, masochisme en suïcide.

Van destructieve vormen van symbiose bestaan vele varianten. Voor een deel zijn zij het resultaat van een vanzelfsprekende afhankelijkheid, zoals bijvoorbeeld de afhankelijkheid van kinderen van getraumatiseerde ouders, of van onvermijdelijk lidmaatschap zoals wanneer iemand bijvoorbeeld binnen een bepaalde staat wordt geboren waar een fascistisch, totalitair of dictatoriaal systeem heerst. Voor een deel worden destructieve symbiotische verhoudingen echter ook zelf gekozen, zoals in partnerrelaties, in het vormen en deelnemen aan groepen of in het vrijwillig aansluiten bij verenigingen en organisaties. Ten dele laat men zich soms met negatieve symbiotische verhoudingen in omdat de noodzaak geen andere keus schijnt te laten. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer iemand uitsluitend vanwege het geld stompzinnig werk doet, of werk dat de gezondheid schaadt of andere mensen schade toebrengt.

JIJ MOET ER VOOR MIJ ZIJN

In de jij-moet-er-voor-mij-zijn-vorm van de destructieve symbiose is er een sterkere en een zwakkere. Hierbij buiten de sterkeren de zwakkeren uit. De sterkeren zijn bijvoorbeeld:

  • ouders in relatie tot kinderen
  • een lichamelijk, psychisch en geestelijk superieure partner in verhouding tot een zwakkere
  • zij die bezit hebben in verhouding tot armen
  • machtige politici in verhouding tot weerloze onderdanen

Vormen van destructieve symbiose kunnen bestaan uit materiële uitbuiting (lage lonen, geen arbeidsrecht of gezondheidsmaatregelen, lange werktijden, geen vakantie, enzovoort), maar vaak zijn het ook situaties van emotioneel misbruik en soms zelfs beide gelijktijdig, bijvoorbeeld wanneer een leidinggevende een medewerkster tot seksuele handelingen dwingt waardoor zij haar arbeidsplaats niet verliest.

Bij destructieve symbiose zien de sterkeren de zwakkeren niet werkelijk, zij kunnen en willen hen niet als mensen met eigen interesses en behoeften erkennen. Het ontbreekt hen aan empathie. In plaats daarvan proberen zij anderen te doorzien om hen in het belang van hun eigen doelen te kunnen manipuleren. Ze weigeren te begrijpen wat er met de ander aan de hand is. Ze begrijpen de intenties van anderen verkeerd, interpreteren deze anders of zien heel iemand anders in de ander. Door de sterkeren worden de grenzen van de zwakkeren niet gerespecteerd, noch hebben zij begrip voor hun behoefte aan een eigen leven. Er wordt geen rekening gehouden met wat de ander werkelijk nodig heeft, zodat het hem goed gaat en hij zich verder kan ontwikkelen. De zwakkere moet functioneren zoals de sterkere hem hebben wil.

Er is dan ook altijd agressie aanwezig in destructieve symbiotische relaties om bevrijding uit de afhankelijkheidsverhouding te verhinderen. Vandaar dat er grote druk op afhankelijke mensen wordt uitgeoefend.  Zij worden bang gemaakt dat zij alleen niet kunnen overleven. Er worden hen horrorscenario’s voorgehouden voor het geval zij hun afhankelijke positie zouden willen ontvluchten. Er worden schuldgevoelens aangepraat wanneer zij zich niet voegen naar wat de sterkeren van hen willen. Zij worden beschaamd of openlijk te kijk gezet om hun weerstand te breken.

Wanneer de psychische drukmiddelen niet meer voldoende werken, wordt iemand desnoods met grof geweld gedwongen de relatie niet te verbreken, maar in een systeem te blijven dat hem meer schaadt dan dat het hem iets oplevert. De onderdrukten worden er uiteindelijk zelfs verantwoordelijk voor gehouden dat de sterkeren steeds meer geweld gebruiken. “Wanneer ik je sla en straf, dan is dat alleen voor jouw bestwil!” is een geliefde omkering in destructieve symbiotische relaties. Agressie wordt als uitdrukking van liefde en zorgzaamheid gepresenteerd, wat bijvoorbeeld veel kinderen uit kindertehuizen aan den lijve hebben ervaren. De sterkeren geven in zulke gevallen geen blijk van medeleven met de nood en het lijden van de zwakkeren. In een destructieve symbiose wordt traumatisering, of desnoods zelfs de dood van andere mensen, vergoelijkend op de koop toe genomen.

In vormen van destructieve symbiose worden de werkelijke bedoelingen van degenen met meer macht zelden openlijk benoemd. Ze worden versluierd, bijvoorbeeld door het doen voorkomen van een gemeenschappelijke interesse, om daardoor het vertrouwen, de empathie of zelfs de liefde van een ander tot eigen voordeel uit te buiten.’

UIT: Franz Ruppert, Symbiose en autonomie. Een weg uit symbiosetrauma en destructieve afhankelijkheid. Eeserveen 2010 (blz. 65, 66, 67).