BEVRIJDING UIT VERSTRIKTE BINDINGSRELATIES

‘(…) Het voordeel van opstellingen is ook dat zij een persoonlijk beleefd trauma inbedt in de totale context van de ontwikkeling van een familiesysteem inclusief het levenslot van de afzonderlijke leden. Het wordt dan zichtbaar hoe de afzonderlijke krachten op elkaar inwerken en het actuele leed van de patiënt veroorzaken. De daaruit voortvloeiende gevolgtrekkingen voor de interventies gaan zeer ver, tot op de oorzaken, terug en hebben zo een fundamentele werking. Hier worden niet alleen maar symptomen bevochten of onderdrukt.

Opstellingen werken bij patiënten verder door. Ze werken in de richting van heilzame en bevrijdende inzichten. Zo heb ik bijvoorbeeld meer dan twee jaar lang gewerkt met een patiënte vanwege haar ervaring van seksueel misbruik in haar vroege kindertijd. Ze nam drie keer deel aan een workshop familieopstellingen. Aan het einde van de therapie vroeg ik haar of het misschien niet zinvol zou zijn nog een keer een opstelling te doen om de verhouding met haar vader op een voor haar dragelijk, en niet slechts door afwijzing en woede ingegeven, niveau te brengen.

Na twee vervolgafspraken kwam ze terug en voelde zich zeer gelukkig. Ze had het voor haar passende innerlijke beeld gevonden waardoor ze op een goede manier met haar ouders kon omgaan: ze stelde zich de ruimte voor waarin mijn opstellingsseminars altijd plaatsvinden. De vader stond in uiterst linkse hoek van de ruimte, de moeder in de uiterst rechtse hoek. Zelf stond zij in de gang bij de geopende deur. Haar jongere zus stelde zich achter haar op. Ze had nu de mogelijkheid om zodra de ouders dichterbij zouden komen en het voor haar dan te dichtbij en gevaarlijk zou worden, de deur te sluiten om zich te beschermen.

Ook de Bielefelder Gruppe rond Luise Reddemann heeft goede ervaringen opgedaan met het werken met imaginaties en door patiënten zelf gecreëerde helende beelden (Reddemann 2001). Beelden van ‘veilige plekken’, ‘helende krachten’ en ‘externe en interne hulpbronnen’ kunnen voor de ziel een alternatieve wereld scheppen tegenover het schrikbeeld van het trauma en de door het trauma gefixeerde opvattingen. Het lijkt mij belangrijk dat deze beelden, die vooral eerst in het hoofd ontstaan, dieper in de ziel afdalen. In die zin werken de door opstellingen gevonden oplossingen in de eerste plaats op een niveau dat de ziel begrijpt, zelfs als het kritische verstand ondertussen zijn twijfels aankondigt.

Opstellingen bereiden de bevrijding voor uit de verstrikte bindings-relaties. Wanneer het om ernstige hechtingstrauma’s gaat, is het mijn ervaring dat patiënten meer tijd nodig hebben om zich bijvoorbeeld los te maken van hun ouders. “Als laatste sterft de hoop.” Overeenkomstig dit spreekwoord geeft de kinderziel eigenlijk nooit de hoop op de ziel van zijn ouders uiteindelijk toch nog te bereiken. Het is daarom een uiterst pijnlijk proces als een mens zich moet bevrijden uit zijn met angst vervulde, woedende of lijdzame rol en de binding met zijn ouders moet loslaten. Doch alleen op deze manier kan hij gaan rouwen over wat hij bij zijn ouders gemist heeft. (…)

Het trauma en de verstrikking van een mens met zijn familie kunnen onderkennen en precies kunnen benoemen, is volgens mijn ervaring ook meteen de beste zelfbescherming voor iedereen die professioneel of onbezoldigd iemand anders wil helpen. Omdat vooral mensen die ernstige bindingstrauma’s hebben beleefd, hun negatieve ervaringen met hun ouders op alle mensen overdragen met wie zij een diepgaand contact hebben, bestaat er een zeer groot gevaar om zelf in de wervelstorm van angst, woede en ontgoocheling opgezogen te worden en daarin ten onder te gaan. Een juiste afstand en geestelijke afgrenzing is dus voor beiden belangrijk, zowel voor de helper als voor de patiënt.

ONTWIKKELING VAN EEN NIEUWE IDENTITEIT

Als de tot dan toe ongecontroleerd handelende deelpersoonlijkheden onderkend en begrepen worden wanneer ze in opstellingen vanuit het innerlijk van de patiënt naar buiten worden gebracht, is de weg vrij om daarna in een langer proces uit te groeien tot een nieuwe persoonlijkheid die onder de veranderde innerlijke en uiterlijke condities werkelijk nieuwe ervaringen kan opdoen. Deze geïntegreerde persoonlijkheid is dan ook in crisissituaties sterk genoeg de traumapersoonlijkheden onder controle te houden respectievelijk hun ervaringen positief te benutten.

POSITIEVE ASPECTEN VAN TRAUMATISERING VINDEN

De kennis van de gevolgen van een traumatisering en de pijnlijke lotgevallen in de familie van patiënten, leidt tot bescheidenheid. Wie zelf nog nooit een bepaald lot heeft moeten dragen, heeft slechts een vaag vermoeden wat dit kan betekenen. Als arts, therapeut of maatschappelijk werker voelt men zich vaak klein bij het zien van de last die patiënten of cliënten hebben te dragen. Vanuit deze houding van bescheidenheid onderkent men wat te helen valt en wat niet. Naar voren komt wat een goedkoop advies is of wat verder helpt.

Dit betekent dat de patiënt niet alleen zijn pijn ziet maar ook de grootte die ermee verbonden is om het te kunnen dragen. Elk trauma bevat in die zin ook een waardevolle schat die de patiënt uit de bodem van zijn ziel kan halen wanneer hij zich met zichzelf en zijn pijn confronteert en er niet langer voor wegvlucht. De traumatische ervaring tekent de patiënt en laat zijn diepe sporen achter. Ze verrijkt echter ook de patiënt en leidt hem naar een volgende stap van geestelijke rijpheid die anderen zonder deze ervaring niet kunnen bereiken. De angst die voorheen moest worden aangewend om de herinneringen aan het trauma af te splitsen, is nu niet meer nodig. Het transformatieproces van de ziel kan enorme hoeveelheden levens-energie vrijmaken.’

UIT: Franz Ruppert, De verborgen boodschap van psychische stoornissen. De waarheid heelt de waan. Eeserveen 2009 (blz. 406, 407, 408, 409)